Wat is ziektewinst? Hoe weerhoudt het je om gedrag te veranderen en je doelen te bereiken? Op welke manier heeft dit zelfsaboterend gedrag met ‘winst’ te maken? In dit artikel leer je wat ziektewinst is en hoe je ermee kunt omgaan. Lees verder…

Wat is ziektewinst?

Ziektewinst is – vaak onbewuste – weerstand om een probleem op te lossen. Bijvoorbeeld bij angstklachten of depressie: je wilt er onbewust niet vanaf omdat het bijvoorbeeld best veilig is om de hele tijd thuis in bed te blijven.

Een kind krijgt bijvoorbeeld aandacht als het ziek is, dus zal een naar aandacht snakkend kind vaker ziek zijn.

Die ziektewinst, oftewel ziektegewin, is een onzichtbare kracht die ons tegenhoudt om vooruit te gaan met ons leven. Je zou ziektewinst kunnen zien als de reden van zelfsabotage. Wellicht houdt ziektewinst jou op dit moment tegen om een slechte gewoonte los te laten of misschien is dit het geval bij je kind.

In het Engels wordt ziektewinst ook wel ‘secondary gain’ genoemd.

Voorbeelden van ziektewinst

ziektewinst voorbeelden

Ziektewinst is bijvoorbeeld de reden waarom mensen maar niet van hun angstklachten afkomen. Die angst houdt maar aan omdat er een positieve intentie – de ziektewinst – achter schuilt. Met andere woorden: die angst zorgt voor een fijne winst. Dat kan bijvoorbeeld bescherming zijn. En die bescherming is een winst die erg welkom is.

De positieve intentie van destructief gedrag, ook wel ‘ziektewinst’ of ‘secondary gain’ genoemd, is een van de belangrijkste componenten van een probleem.

Een ander veelvoorkomend voorbeeld van ziektewinst, is ziekte veinzen voor aandacht. De aandacht van het ziek-zijn is een fijne winst. Hierdoor blijven veel mensen – bewust of onbewust – onnodig lang ziek. Dit wordt ook wel het syndroom van Münchhausen genoemd.

Zolang ik mijn allergie voor katten behoud, hoef ik niet naar mijn schoonmoeder, die een kat heeft.

Ziektewinst wordt ook wel in een adem met ‘ecologie’ en ‘congruentie’ genoemd

Als iemand zich onnodig blijft vasthouden aan waardeloos gedrag, dan kan er sprake zijn van ziektewinst. Een kind krijgt bijvoorbeeld aandacht als het ziek is, dus zal het kind vaker ziek zijn. Daarom is de ecologie-vraag zo belangrijk: ‘Als dit probleem opgelost wordt, welke andere gebieden in je leven kunnen dan bezwaar maken? Misschien wel de behoefte aan aandacht!

Hierna lezen:  Logische Niveaus van Bateson & Dilts (Stel deze 81 vragen!)

Die behoefte aan aandacht – of een andere positieve behoefte – is de positieve intentie van negatief gedrag. De erkenning en aandacht die iemand onbewust wil, hebben te maken met de fundamentele behoeften van ieder mens.

Kortom: de volgende termen hebben erg veel met elkaar te maken:

Marie wil stoppen met roken, maar als ze dat doel haalt, mist ze de sociale momentjes met haar mede-rokers. Bovendien ondersteunt ze daarmee niet meer haar favoriete sigarettenverkoper, die het al moeilijk heeft met zijn winkeltje. Ze koopt altijd met veel liefde bij hem.

De behandeling voor ziektewinst: ‘Ik wil beter worden, maar hoe dan?’

ziektewinst oplossen

Hoe om te gaan met ziektewinst? Er zijn een aantal effectieve manieren om ziektewinst op te lossen. Hieronder vind je de twee belangrijkste manieren:

  1. Preventief vragen stellen over de ecologie en congruentie van een doel.
  2. Achteraf herkaderen van het saboterend gedrag (ziektewinst).

Laten we beginnen met de juiste ecologie-vragen…

Vragen om te stellen om rekening te houden met ziektewinst (behandelen door te voorkomen)

Wil je iemand helpen om beter te worden, staat de ander op het punt om een nieuwe aanpak te testen of wil je zelf iets ondernemen om jouw eigen thema te behandelen? Stop dan even en stel onderstaande vragen:

  • Kun jij ermee akkoord gaan, dus wil je het echt?
  • Past wat je doet of laat doen, bij je normen, waarden en overtuigingen?
  • Stel de ziektewinst-vraag heel direct: “Heb jij er voordeel bij als jij het doel niet zou halen?
  • Ben je je bewust van problemen of moeilijkheden die kunnen voorkomen als je dit doel nu zou hebben? Zijn er dingen die je zou verliezen met het bereiken van dit doel?
  • Wat is het effect op jouw leven als je het haalt?
  • Wat is het effect op andere gebieden van je leven? Hoe past het doel in je andere prioriteiten, doelen en je huidige lifestyle? Treden daar geen conflicten op als je het doel naleeft? Wat zijn de consequenties in die gebieden? Wat is de prijs van het maken van deze verandering? Ben je bereid die prijs te betalen? Wat gaat er in je leven nog meer door verbeteren of verslechteren? Wat zal beter worden in je leven met dit nieuwe doel? En wat zal slechter worden in je leven? Wat zijn de kosten van veranderen?
  • Vraag naar de ecologische bezwaren: Wat is het gevolg voor de mensen om je heen? Kunnen de betrokkenen ermee akkoord gaan?
  • Gebruik de Cartetische coördinaten: Wat zal er gebeuren als je je doel bereikt? Wat zal er gebeuren als je je doel niet bereikt? Wat zal er niet gebeuren als je je doel bereikt? Wat zal er niet gebeuren als je je doel niet bereikt?
  • Is nu daadwerkelijk de geschikte tijd om je volledig in te zetten voor je doel, en het behalen ervan?
  • Let bij deze vragen goed op zijn/haar fysiologie. Merk je dingen op die het tegenspreken, zoals een twijfeling of een nee-knikkend hoofd (incongruentie)? Vraag vervolgens aan de cliënt of hij/zij zelf merkt of zijn/haar emoties, gedachten en gedrag wel of niet overeenkomen bij het uitspreken van zijn/haar gewenste uitkomst.
  • Je kunt het ook aan het onderbewuste vragen door middel van een biofeedbackmechanisme. Vraag door middel van het biofeedbackmechanisme of het onderbewuste het probleem echt wil oplossen.
  • Vraag letterlijk naar de positieve intenties van de status quo: ‘Is het OK voor je onderbewustzijn om deze shift te maken, en om het toestaan daar te blijven, op een comfortabele manier?’ ‘Wat is de positieve intentie van je status quo en hoe kunnen we die positieve intentie respecteren en die effecten behouden?’ ‘Hoe kunnen we de positieve intenties van de huidige situatie en de gewenste veranderingen dichter bij elkaar laten komen?’
  • Soms wil iemand een huidig gedrag nog behouden in bepaalde contexten. Daarom ga je nu extra in op waar, wanneer en met wie het doel behaald gaat worden. En in welke context wil je dit doel niet hebben?
  • Ontdek of er incongruentie bestaat in de verschillende logische niveaus van de betreffende persoon. Misschien staan een aantal overtuigingen in de weg om het doel te behalen.
  • Future pace het bereiken van het doel in alle representatiesystemen en geassocieerd. Stap ook in de schoenen van iemand anders in je omgeving. Zijn er bezwaren? Wat stopt je om dit doel te bereiken? Zijn er ook nadelen – voor jezelf of anderen – als je het doel hebt bereikt?
  • Daarnaast behandel je de positieve intentie en creëer je alternatieven voor de positieve intentie.

Wat voor effect heeft het behalen van jouw doel op andere gebieden en behoeften in je leven?

Bovenstaande vragen zijn er niet om je te pesten

Bovenstaande congruentie- en ecologie-vragen zijn er niet om je doel te beperken. Je doelen worden er juist beter van! je creëert een completer beeld van je situatie, waardoor je meer inzicht krijgt. Hoe heeft dit invloed op mijn vrienden, collega’s, familie? En die informatie gebruik je om je doel te verfijnen.

Hierna lezen:  COACH-state: hoe maakt dit jouw coaching productiever?

Zijn alle bovenstaande dingen niet behandeld, dan zijn dat allemaal redenen waarom een bepaalde methodiek, stappenplan, actie of doel niet werkt. Dat zijn bijvoorbeeld allemaal redenen waarom ‘NLP niet werkt’.

Behandelen via herkaderen (van de fundamentele behoeften)

refreming bij ziektewinst

Vermoed je dat er ziektewinst in het spel is? En wil je die ziektewinst oplossen? De oplossing zit in de erkenning van de ziektewinst. Die ziektewinst-delen van een persoon willen erkend worden, samen met hun positieve intenties.

Daar hebben we een mooie techniek voor: het zoeken naar de positieve intentie – of zelfs de fundamentele behoeften – en het herkaderen hiervan.

Zoek eerst naar de positieve intentie van het saboterende gedrag. Vraag jezelf dan hoe die positieve intentie herkaderd kan worden zodat er meer keuzes zijn. Dat kan op verschillende manieren:

Wees dus niet altijd de zachte heelmeester (die de ziektewinst alleen maar méér voedt)

Ga niet iemand te pas en te onpas troosten, want dat kan de ziektewinst voor iemand zijn. Met troosten bevestig je het oude verhaal en de ziektewinst van troost en verbinding.

Ook beperkende overtuigingen blijven hangen door ziektewinst

ziektewinst overwinnen

Blijft iemand vasthouden aan een beperkende overtuiging, zoals: “Ik zal nooit een partner vinden” of: “Ik ben een uitsteller”?

Ook dan is het zinvol om de ziektewinst van deze overtuiging te onderzoeken. “Is deze ongewenste overtuiging op bepaalde manieren ook functioneel? Op welke manieren is dit een bron voor je?”

Een antwoord hierop kan verklaren waarom een beperkende overtuiging steeds maar blijft. “Ik ben hier al heel lang mee aan het werken… al jaren… en het wil maar niet veranderen.” En dat kan weer tot andere overtuigingen leiden: “Ik kan niet veranderen.” Of: “NLP werkt niet.” Of iets heel anders.

Daarom is bij iedere vorm van verandering – zoals gedragingen of overtuigingen – het voorgesprek met het coach-model zo belangrijk. Dan kun je echt het landschap zien van hoe de overtuiging vastgehouden wordt.

Hierna lezen:  Hoe hypnotiseer je iemand? Alles wat je moet weten [Hypnose Leren]

Op jouw succes!

Bekijk deze bonuspagina

Er is veel te ontdekken in deze blogartikelen, maar hoe breng je het in de praktijk? En waar te beginnen? Ik heb een praktisch doe-boek voor je samengesteld waarmee je NLP stapje voor stapje in je leven verweeft. Neem hier een kijkje.

Tot slot hebben we nog gratis bronnen voor je:

Gerelateerd: lees verder...