Persoonlijke waarden bepalen & beïnvloeden: voorbeelden & technieken

In dit artikel leer je alles over waarden. Je vindt hier de betekenis, voorbeelden en vragen die je kunt stellen om persoonlijke waarden te ontdekken, bepalen en beïnvloeden.

Wat zijn waarden?

Waarden, ook wel criteria genoemd, zijn wat we belangrijk vinden. Waarden gaan dus niet over wat we leuk en niet leuk vinden.

Laten we aan de hand van onderstaande bulletlist verder ontdekken wat waarden zijn en wat ze voor ons doen.

  • Waarden geven inzicht in het ‘waarom’ van de onderliggende logische niveaus: capaciteiten, gedrag en omgeving.
  • Waarden zijn, anders dan gedrag, niet zintuiglijk waarneembaar. Ze zijn namelijk nominalisaties. Ons gedrag is een concrete weergave van onze waarden.
  • Waarden worden bijvoorbeeld uitgedrukt in de vorm van kernkwaliteiten, deugden en positieve eigenschappen.
  • Er is geen goed en fout als het om waarden gaat. De ‘beste’ waarden zijn de waarden die het meest geschikt zijn in de betreffende situatie: als je op die manier kunt werken, getuigt dat van flexibiliteit.
  • Waarden zijn per persoon anders.
  • Waarden zijn niet gerelateerd aan intelligentie, IQ, hoe mensen denken (TOTE-strategie) of metaprogramma’s zoals ‘bereiken en vermijden’.
  • We zijn niet onze waarden.
  • Een waarde heeft vaak drie fases: het betreden van een waarde, het volledig hebben en navolgen van een waarde, en een exit-periode uit een waarde.
  • Wanneer iemand in stress verkeert, kan hij teruggrijpen naar een oude waarde. Dat is de laatste waarde die hij volledig had vervuld.
  • Waarden zijn context-gebonden: mensen kunnen verschillende waarden tonen in verschillende gebieden van hun leven.

Wat kun je met waarden? Motiveren en beïnvloeden!

Waarden zijn de motivatiebronnen die voorafgaan aan al onze acties. Waarden zijn dingen die je belangrijk vindt. Als je iets maar belangrijk genoeg vindt, ga je het wel doen!

Ga je niet zo vaak naar de sportschool als je eigenlijk wil, dan is er waarschijnlijk iets anders wat belangrijker is.

Waarden zijn bovendien zo krachtig dat ze langs overtuigingen heen gaan en direct het gedrag beïnvloeden. Daarom staan waarden en overtuigingen ook op hetzelfde logische niveau.

Hoe ontstaan waarden?

persoonlijke waarden

Waarden ontstaan, al vanaf onze geboorte, uit onbewuste modelleringen van andere mensen vanuit onze omgeving. Die omgeving bestaat uit onder andere:

  • Gezin / Familie
  • Vrienden
  • Religie
  • Onderwijs
  • Streek/geografie
  • Tijdsgeest / Historische gebeurtenissen
  • Economie / Mate van welvaart
  • Media

Al je waarden zijn dus niet eens van jezelf! Je hoort ze in je kindertijd van vrienden, ouders, omgeving, etc. en je absorbeert dat als een spons, want je hebt als kind geen kritische factor. Echter, wat je toen leerde, hoeft nu niet meer zo te zijn.

Hoe kun je iemands (kern)waarden uitvragen?

Hoe kun je iemands waarden ontdekken? Stel de volgende vragen om iemands waarden (zoals ze nu zijn!) uit te vragen:

  • Wat vind je belangrijk (in context x: carrière, relaties, familie, gezondheid, spiritualiteit…)?
  • En wat nog meer?
  • Wat vind je hier belangrijk aan?
  • Waarom vind je dat belangrijk? Waarom is het belangrijk voor jou om te {bijv. vertrouwen} in {context}?
  • Wat zou dat voor je doen? Als je waarde x hebt bereikt, wat zou je daardoor kunnen krijgen, doen of voelen?
  • Wat is daar het belangrijkste van?
  • Kun je een tijd herinneren waarin je volledig gemotiveerd was in {context}? Wat was het laatste wat je voelde voor dat moment?
  • Wat doet dat met je, als waarde A, B, C en D er is?
  • Kun je je een tijd herinneren waarin je volledig gemotiveerd was in {context}? Terwijl je je deze tijd herinnert, wat was het laatste dat je voelde voordat je volledig gemotiveerd was? (Het laatste onderdeel van deze zogeheten ‘TOTE-strategie’ moet een gevoel zijn omdat motivatie een gevoel is.) Kun je me de naam van dit gevoel geven? Is dat gevoel belangrijk voor je? Wat is daar belangrijk van?
  • Als je {alle tot nu toe uitgevraagde waarden} hebt, wat zou er dan nog voor kunnen zorgen dat je weggaat? (Het antwoord vormt ook een waarde).
  • Als je {alle tot nu toe uitgevraagde waarden} hebt, wat zou er dan nog meer moeten gebeuren zodat je blijft? (Het antwoord vormt ook een waarde).
  • Zet de waarden eventueel op volgorde: wat is voor jou het meest belangrijk?
  • Stel eventueel de andere vragen bij waarden uit het artikel over de logische niveaus en upchunken.

Beïnvloeden dankzij waarden? Vraag iemands waarden uit en gebruik ze vervolgens in je taal!

Je hebt de vragen uit de vorige paragraaf gebruikt om iemands waarden uit te vragen. Iemands 5 belangrijkste waarde zijn bijvoorbeeld, in volgorde:

  1. Integriteit
  2. Succes
  3. Relatie
  4. Resultaten
  5. Geld

Nu weet je iemands personal trance words (waarden) en kun je ze teruggeven in je spraak, bijvoorbeeld in compliment-vorm, door te zeggen:

‘Weet je, ik hecht echt veel waarde aan integriteit als ik met mensen samenwerk, en mijn verlangen is dat we daardoor veel succes gaan behalen. Daarbij vind ik het erg belangrijk dat ik nadruk leg op een goede relatie met wie ik samenwerk. Dat is voor mij de juiste weg naar resultaten. Hierdoor kunnen we telkens weer meer geld verdienen.

Je kunt de ander dus ‘lokken’ door zijn/haar kerncriteria (belangrijkste waarden) te benoemen en… Je creëert een omgeving waarin de ander optimaal functioneert. Je kunt hier ook erg goed gebruik van maken in een onderhandelingssituatie. De waarden van iemand vertellen ons al een heleboel over hoe de ander zijn/haar beslissingen laat beïnvloeden. Gebruik deze techniek dus ook in een verkooppraatje.

Deze techniek samengevat in 4 stappen:

  1. Vraag de waarden van iemand uit.
  2. Heb het 5 minuten lang over een ander onderwerp. Door dit te doen, heeft stap 1 als subliminale priming dienst gedaan.
  3. Kom er dan opeens op terug: ‘Trouwens, laat me je dit vragen: ik weet dat het belangrijk voor je is om {noem de waarden die je eerder uit hebt gevraagd}.
  4. Wees nu zeker, directief en zeg:

‘Je moet {noem zijn/haar waarden}. {Datgene waarover de ander overtuigd moet worden} helpt enorm daarbij. Zou je er klaar voor zijn om dat nu te laten gebeuren?’

Op waarden inspelen om iemand te overtuigen en motiveren (techniek)

persoonlijke waarden

Het is onmogelijk om een voorstel af te slaan die in je eigen waarden is geformuleerd. In de vorige paragraaf leerde je een techniek om op iemands waarden in te spelen. Dit principe van het uitvragen – en daarna teruggeven – van waarden, kun je ook gebruiken om iemand te beïnvloeden, overtuigen of motiveren om zijn doel te behalen. Doe daarvoor het volgende:

  1. Vraag de waarden uit. Dat doe je door de vragen te stellen die je in de vorige paragraaf vindt. Heb je bijvoorbeeld een ontwerpbureau en ben je met een potentiële klant aan het praten, vraag dan: ‘Wat is voor u belangrijk bij {een ontwerpbureau}? Welke kwaliteiten zoekt u?’
  2. Nu je de waarden weet, kun je de aandacht even naar een ander onderwerp brengen. Of je kunt deze techniek op een later moment verder oppakken.
  3. Op een geschikt moment breng je het onderwerp weer terug. Deze stap moet je op een zekere toon en directief doen!
    ‘Trouwens, ik weet dat het belangrijk voor je is om {waarde}. Je moet {waarde} (vervullen).
  4. Bied daarna direct jouw gewenste uitkomst aan in het jasje van de waarden van de ander. Tip: als je ook de volgorde van de belangrijkste waarden van de ander hebt achterhaald, kun je beginnen met het benoemen van de belangrijkste waarden! Hieronder vind je een aantal voorbeelden:

‘Om dat te bereiken, is het belangrijk om {jouw gewenste uitkomst} te doen. Zou je bereid zijn om deze verandering nu te maken?’

‘Als ik een {product} heb dat {waarde a, b, c, d en e} bevat, zou dat interessant zijn voor je?’

‘Weet je, {naam}, dat omdat ik zo gecommitteerd ben aan resultaten en integriteit, ik je iets wil vertellen over een evenement dat jouw succes zal verzekeren, terwijl het je vermogen verbetert om jouw relaties te verbeteren, terwijl je veel geld verdient.

Hoe kun je iemands waarden veranderen?

Waarden veranderen is veel effectiever dan op lager gelegen logische niveaus iets te veranderen. Een voorbeeld: voor iemand die obesitas heeft, kun je zijn waarde van een gezonde levensstijl naar boven halen in zijn waarde-hiërarchie. Als bonus kun je een like to dislike-techniek met de client doen, maar het belangrijkste is dat je op waarde-niveau hebt gewerkt.

Waarden veranderen kan met de techniek: mapping across. Doe steeds één waarde-interventie tegelijk en laat er een paar weken tussen zitten voordat je een andere waarde verandert. Zorg er voor dat je niet met je allerbelangrijkste waarde werkt. Dat is alleen aanbevolen bij leven-en-dood-situaties. Je kunt wel gerust werken met de nummer 2 waarde en de lager gelegen waardes.

Ook kun je mapping across gebruiken om de volgordelijkheid van je waarden te veranderen. Zo kun je bijvoorbeeld de waarde die momenteel op de 4e plek staat voor jou, omwisselen met de nummer 2 waarde (liever niet met de nummer 1 waarde werken) door de submodaliteiten van deze twee waarden om te wisselen: ‘Als je denkt aan hoe belangrijk {waarde} in {context} voor je is, heb je dan een beeld? Verander de submodaliteiten van waarde 4 in die van waarde 1, zodat waarde 4 waarde 2 wordt.

Bewust worden van jouw waarden: zet jouw belangrijkste waarden op volgorde in een lijstje

persoonlijke waarden

Maak een lijstje met jouw belangrijkste waarden op volgorde. Vraag jezelf vervolgens af:

  1. Welke hangen met elkaar samen?
  2. Welke botsen met elkaar?
  3. Welke zijn lastig om naartoe te leven?
  4. Hoe trouw ben je aan je top 3 waarden?
  5. Hoe geef je ze aan jezelf?

De hoogst mogelijke waarde: de kerntoestand

De hoogst mogelijke waarde bestaat! Het is zó hoog dat het zelfs opstijgt naar het identiteitsniveau in de logische niveaus. Het is iets waarnaar je kunt verlangen, en het op die manier als waarde ziet. We hebben het hier over de kerntoestand: wat je in essentie bent. De kerntoestand van ‘louter zijn’ is zo krachtig dat het niet aan contexten gebonden is: je kunt het overal en op elk moment ervaren. Het is vooral te kalibreren in iemand, maar als je het in woorden zou uitdrukken, dan zijn er vijf beschrijvingen mogelijk.

  1. Louter zijn, oftewel tegenwoordigheid, volheid, compleetheid… Zonder mening of overtuiging van wie ik ben. Het gaat verder dan zelfbewustzijn (ons zelfbeeld). Het is simpelweg ‘zijn’. Je bent helemaal betrokken in een ervaring en je gaat er helemaal in op. Dit gebeurt bijvoorbeeld wanneer mensen een sport beoefenen.
  2. Innerlijke vrede
  3. Liefde. Dit omvat alles en iedereen. John Roger: ‘Als je bewustzijn hoog genoeg ontwikkeld is, heeft iedereen dezelfde naam. Die naam is liefde.’
  4. Oké-zijn
  5. Éen-zijn, oftewel eenheid en non-dualiteit: ik ben alles, alles is mij, er bestaat geen scheiding.

De ‘zijn-toestand’ is bereikt wanneer je hoort: ‘Ik weet het niet.’

Raak eens in gesprek over waarden: wat vind jij belangrijk?

Een uitstekend spel om in gesprek te raken over persoonlijke waarden, is het Waarden- en Normenspel van P. Gerrickens. Dit spel heeft als doel om in gesprek te raken over wat je belangrijk vindt: je waarden.

Overgang van waarden: geschikte vervangingen?

Kijk eens naar onderstaande mogelijke overgangen van waarden. Zouden dit geschikte vervangingen zijn voor waarden die jij momenteel hebt?

Slachtoffer → Begrip

Pijn en afwijzing → Zelfacceptatie

Schuld, het niet waard zijn → Vergeving

Onvervulde verwachtingen → Volledig ‘go with the flow’

Controle → Vertrouwen, vrede

Rollen & Plichten → Commitment

Sociale verwachtingen → Laten gaan en een leider zijn

Angst van macht → Wees de macht

Beperkingen → Het oneindige in alles

Verdriet dat er verder niks meer is → De Eenheid

Het waardenmodel van Clare Graves

Bekijk dit model van Clare Graves over waarden. Hij deelde waarden op in 8 niveaus.

waarden

1. Overleving-georiënteerd [Overleving]

  • Het is genoeg voor de mensheid om te overleven en voort te planten.
  • Instinctief, automatisch.
  • De essentie van menselijke overleving.
  • Minimale impact op de omgeving.
  • Interne locus of control. Leefcondities extern.

2. Samenleving-georiënteerd [Een clan-achtige ‘wij’]

  • Niet ik, maar wij.
  • Trouw aan mythen/goden/nationalisme.
  • Trouw aan ouderen, de clan.
  • Behouden van heilige plekken, objecten en rituelen.
  • Samen staan we sterk en blijven we veilig.
  • Externe locus of control, denksystemen intern.

Dit is een goed idee omdat onze geëerde leider het zegt.

3. Agressie-georiënteerd [Een krachtige ‘ik’]

  • Jezelf uiten. Wat maakt het uit wat anderen doen.
  • Consequenties zijn niet belangrijk.
  • Iedereen voor zichzelf.
  • Wegvluchten van dominantie van anderen of van de natuur.
  • Voorkomen van schaamte en schuld. Respect winnen.
  • Impulsen en gevoelens direct bevredigen.
  • Vechten om controle te winnen, kosten wat het kost.
  • Niet beperkt zijn door consequenties.
  • Zou niet snel een heraankoop doen nadat hij eerder bij jou iets heeft gekocht.
  • Alpha-gedrag, fysiek agressief.
  • Interne locus of control. Leefcondities extern.

Dit is een goed idee omdat het mij hier en nu bevalt.

4. Systeem-georiënteerd [Een rechtvaardige ‘wij’]

  • Een quest naar veiligheid: jezelf opofferen in het nu zodat je later een beloning ontvangt (Bijvoorbeeld: pensioen of in het hiernamaals).
  • Een betekenis en doel vinden in het leven.
  • Jezelf opofferen op het pad naar de waarheid.
  • Orde en stabiliteit brengen (en toekomstige beloningen).
  • Achter de principes staan van rechtvaardig leven.
  • Probeert alles om niet te falen.
  • Gehoorzaam. En de anderen moeten ook gehoorzamen. ‘Dat mag hij niet.’
  • Indirect, zoekt niet de confrontatie op.
  • Georganiseerd: met plannen gaan we er komen.
  • Niet bevorderlijk voor de creativiteit (stopt het zelfs).
  • Altijd hetzelfde. Voorspelbaarheid.
  • Zwart of wit. Goed of slecht.
  • Gedreven door schuld.
  • Één juiste manier.
  • Dogmatisch.
  • Veel modale operatoren: ‘Het hoort zo, we zouden…’
  • Ideologisch agressief.
  • Externe locus of control, denksystemen intern.

Dit is een goed idee omdat het de wetten volgt.

5. Materialisme-georiënteerd [Een strategische ‘ik’]

  • Jezelf uiten zonder dat je anderen omlaag haalt.
  • Streven naar autonomie en onafhankelijkheid.
  • ‘Het goede leven’ zoeken en overvloed.
  • Dankzij technologie de manier van leven voor veel mensen verbeteren.
  • Spelen om te winnen en genieten van concurrentie.
  • Leren via ervaring. Faalt en probeert het opnieuw. Het doel heiligt de middelen.
  • Risico.
  • Actie.
  • Macht.
  • Direct.
  • Creatief.
  • ‘Geen ziel’.
  • Koud, gedissocieerd.
  • Nuttig, praktisch.
  • Materialistisch agressief. Ondernemend. Laat je winnen, zolang ze zelf iets meer winnen.
  • Kan wachten op vertraagde beloning. (Waarde-niveau 3 kan dat niet).
  • Goed in verkopen en omdenken. Het moest namelijk op de een of andere manier om het systeem van waarde-niveau 4 heen (bijvoorbeeld door te herdefiniëren).
  • Denkt nog deductief: wetenschappelijk.
  • Als hij iets bij je koopt, zal hij later een heraankoop doen.
  • Denkt: ‘Hoe deed hij dat? Dat moet ik ook leren!’
  • Interne locus of control. Leefcondities extern.

Dit is een goed idee omdat het mijn doelen en plannen dient.

6. Groep- en doel-georiënteerd [Een community-achtige ‘wij’]

  • Nu opofferen om later acceptatie te krijgen (van de groep).
  • Mensen bevrijden van hebzucht en dogma.
  • De innerlijke wezens van onszelf en anderen ontdekken.
  • Een gevoel van eenheid en community promoten.
  • De bronnen van de samenleving gelijkmatig onder iedereen verdelen.
  • Besluiten maken via consensus.
  • Wil niet afgewezen worden.
  • Geen ondernemer.
  • Sociaal, past zich aan.
  • ‘Iedereen mag delen’. Maar ondertussen wordt er niks gedaan.
  • Het nu opofferen om in het nu resultaten te krijgen.
  • Teamwork boven expert zijn. ‘Laten we samenwerken.’
  • Wordt als zwak en zielig gezien door waarde-niveau 3 en 4.
  • Uiten hun gevoel niet zoals ze dat willen.
  • Spiritueel, maar niet dogmatisch.
  • Is (spiritueel) aan het ontwaken, maar doet er niets aan.
  • Doet liever aan zen-meditatie dan dat het aan materialistische ondernemingen doet, en ondervindt de gevolgen daar ook van.
  • De spiritualiteit hernieuwen en harmonie brengen.
  • Agressie is verborgen (en kan elders tot uiting komen).
  • Depressief (niet gelukkig).
  • Externe locus of control, denksystemen intern.

Dit is een goed idee omdat we er consensus over hebben bereikt.

7. Functionele flow [Een geïntegreerde ‘ik’]

  • Jezelf uiten voor wat je zelf verlangt, maar nooit ten koste van anderen en op een manier waarop al het leven profiteert.
  • Zelf-coachend (is namelijk weer teruggekeerd naar een interne locus of control. Wat anderen vinden is niet meer belangrijk.)
  • Niet bang voor alle dingen waar onderliggende niveaus wel bang voor zijn.
  • Een paar diepe relaties in plaats van wijde acceptatie door iedereen.
  • Vrij. Uiten.
  • Zelfverzekerdheid.
  • Terug gaan naar de actie: doen.
  • Functionaliteit in plaats van efficiency.
  • Grote complexiteit van denken (geen intelligentie).
  • Meegaan met de flow van de natuur en de onvermijdelijkheid daarvan accepteren.
  • Focus op functionaliteit en competenties.
  • Een natuurlijke mix van conflicterende ‘waarheden’ vinden.
  • De volheid van het leven op aarde ervaren.
  • Behoeft flexibiliteit en open systemen.
  • Interne locus of control. Leefcondities extern.

Dit is een goed idee omdat het de meest functionele benadering is.

8. Global Flux [Een holistische ‘wij’]

  • Eenheid.
  • ‘Ik weet het niet.’
  • Doe meer met minder.
  • Respect voor iedereen.
  • Samenvoegen, harmoniseren, een sterk collectief.
  • Focussen op het goede van alle levende wezens.
  • De ‘zelf’ is onderdeel van een groter, bewust geheel.
  • Globaal netwerken wordt gezien als routine.
  • Daden van minimalistisch leven: less is more.
  • Externe locus of control, denksystemen intern.

Dit is een goed idee omdat het levende systeem er uiteindelijk van profiteert.

Over deze waarde-niveaus van Graves

  • Hoe hoger in de value levels je raakt, hoe mindere interesse in kinderen baren.
  • De problemen van een waarden-niveau kunnen worden opgelost door het niveau erboven.
  • Je kunt op een gegeven moment klaar zijn met een waarde-niveau. Je kunt hem dan ‘af hebben’. Dat betekent echter niet dat je het haat of dat je ervan houdt, maar je kunt gewoon verder gaan met het vervullen van een andere waarde.

Oefening: kijk binnen jouw organisatie of iedereen dezelfde waarden heeft

In een small business is het essentieel om een values-alignment te doen: iedereen moet dezelfde waarden hebben in de werk-context en ‘cohesive’ zijn.

Dit was het artikel over waarden. Laat in de reacties weten hoe jij met waarden werkt.

Tot slot hebben we nog gratis bronnen voor je:

Gerelateerd: Lees verder...

Stel hier je vraag over dit artikel of geef een tip of compliment. En... sharing is caring!